Aandacht nodig voor sterke botten bij veganistisch voedingspatroon

Wat is het effect van een veganistisch voedingspatroon op de botmineraaldichtheid? Onderzoekers Iguacel et al., (2018) hebben in een systematische review en meta-analyse het effect van verschillende voedingspatronen op de botgezondheid onderzocht.

Samenvatting | Voeding heeft effect op de botmineraaldichtheid, blijkt wederom uit een systematische review en meta-analyse van Iguacel et al. (2018). In deze meta-analyse is de botgezondheid van veganisten, vegetariërs en omnivoren met elkaar vergeleken. De onderzoekers concluderen dat met name veganisten een lagere botmineraaldichtheid hebben dan omnivoren. De onderzoekers benoemen dat veganisten waarschijnlijk een lagere inname van bepaalde voedingsstoffen hebben die in grotere hoeveelheden of uitsluitend in dierlijke producten zitten, zoals calcium, kwalitatief hoogwaardige eiwitten, vitamine B12, vitamine D en retinol. Dit kan een effect hebben op de botgezondheid, aldus de onderzoekers.

Gedurende het leven wordt botweefsel constant afgebroken (resorptie) en weer opgebouwd (formatie), om te herstellen na kleine ‘beschadigingen’ en de stevigheid aan te passen aan de mate van de belasting op een bot. Vanaf de geboorte tot een leeftijd van ongeveer 30 jaar is de botformatie groter dan de botresorptie en neemt de botdichtheid toe, met als resultaat een piekbotdichtheid (PBM: Peak Bone Mass). Genetische factoren en diverse leefstijlfactoren hebben invloed op de piekbotmassa en de botmineraaldichtheid (BMD: Bone Mineral Density). Wat betreft de leefstijlfactoren spelen voldoende lichaamsbeweging, met in het bijzonder beweging waarbij de botten belast worden zoals hardlopen, en een gevarieerde voeding met voldoende calcium, vitamine D en eiwit een rol. (1-2)

Onderzoek

Iguacel et al. (2018) hebben in een systematische review en meta-analyse onderzocht wat het effect is van verschillende voedingspatronen op de botmineraaldichtheid en nieuwe botbreuken. In dit onderzoek is specifiek gekeken naar het verschil tussen een vegetarische voeding (geen vlees, vis en zeevruchten), veganistische voeding (geen vlees, vis, zeevruchten, zuivel en eieren) en een voedingspatroon waarbij voedingsmiddelen uit alle productgroepen geconsumeerd worden.

Methode

Auto Draft 43De onderzoekers verzamelden wetenschappelijke publicaties over dit onderwerp tot november 2017, waarbij publicaties geselecteerd zijn met als onderzoekspopulatie kinderen en/of adolescenten en/of volwassenen. Publicaties waar deelnemers tussen zaten die al eerder een botbreuk hadden gehad werden niet meegenomen in deze review. In totaal selecteerden de onderzoekers Iguacel et al. (2018) 20 studies die voldeden aan de selectiecriteria; deze zijn meegenomen in de meta-analyse. In 15 van de 20 geselecteerde studies was de botmineraaldichtheid gemeten en in 5 van de 20 studies was het aantal gevallen met een fractuur gemeten. Alle 5 de studies met fractuurrisico als uitkomstmaat zijn prospectieve studies. De 15 studies met botmineraaldichtheid als uitkomstmaat zijn cross-sectioneel, met als uitzondering 1 longitudinale studie. Wat betreft botmineraaldichtheid is gekeken naar het gehele lichaam (WB: whole body), de lumbale wervelkolom (LS: lumbar spine) en het dijbeen (FN: femoral neck). In de originele publicatie van Iguacel et al. (2018) is in tabel 2 en 3 een compleet overzicht gegeven van alle studie-eigenschappen.

Eigenschappen van de deelnemers in de 20 geselecteerde studies

Totaal deelnemers 37.134
Waarvan gegevens bekend botmineraaldichtheid 4003
Waarvan gegevens bekend fractuurincidentie 33.131
Gemiddelde leeftijd 25 tot 80 jaar
Geslacht
  • Alleen mannen: 1 van de 20 studies
  • Alleen vrouwen: 13 van de 20 studies
  • Mannen en vrouwen: 6 van de 20 studies
Land
  • Azië: 9 van de 20 studies
    Taiwan: 3, Vietnam: 2, India: 2, Korea: 1, Hong Kong: 1
  • Noord Amerika: 7 van de 20 studies
    Verenigde Staten: 6, Canada: 1
  • Europa: 4 van de 20 studies
    Italië: 1, Finland: 1, Slowakije: 1, Verenigd Koninkrijk: 1

Resultaten

Deze meta-analyse suggereert dat zowel vegetariërs als veganisten een lagere botmineraaldichtheid hebben, gemeten bij de lumbale wervelkolom (LS: lumbar spine), het dijbeen (FN: femoral neck) en het gehele lichaam (WB: whole body). De associatie was meer uitgesproken bij veganisten dan bij vegetariërs en bij deelnemers ouder dan 50 jaar. Ook in Westerse deelnemers vergeleken met Aziatische deelnemers was het verschil in botmineraaldichtheid bij de lumbale wervelkolom en het dijbeen groter tussen veganisten/vegetariërs versus omnivoren. Dit verschil tussen Europeanen en Aziaten hebben de onderzoekers niet kunnen meten voor de botmineraaldichtheid van het gehele lichaam, omdat er maar 1 Aziatische studie beschikbaar was en dit vonden de onderzoekers te weinig om associaties te bepalen.

Verschil botmineraaldichtheid veganisten en vegetariërs versus omnivoren*

Veganistisch Vegetarisch
Botmineraaldichtheid – Lumbale wervelkolom -6,3% -2,3%
Botmineraaldichtheid – dijbeen -3,3% -1,9%
Botmineraaldichtheid – Gehele lichaam -6,0% -4,0%

Bron: Iguacel et al. (2018)
*Berekeningen op basis van statistische data Iguacel et al., 2018

De onderzoekers hebben ook gekeken naar de fractuurincidentie. Veganisten hadden in dit onderzoek significant meer fracturen dan omnivoren. Bij vegetariërs versus omnivoren werd geen significant effect gevonden. Ook was deze associatie sterker bij mannen en Aziatische deelnemers.

Discussie

De onderzoekers Iguacel et al. (2018) reflecteren uitgebreid op de resultaten in de discussie van de publicatie. De lagere botmineraaldichtheid die is gevonden bij veganisten/vegetariërs komt volgens de onderzoekers overeen met een verhoogd fractuurrisico gevonden bij de veganisten in vergelijking met de omnivoren. De onderzoekers benoemen dat veganisten waarschijnlijk een lagere inname van bepaalde voedingsstoffen hebben die in grotere hoeveelheden of uitsluitend in dierlijke producten zitten, zoals calcium, kwalitatief hoogwaardige eiwitten, vitamine B12, vitamine D en retinol. Dit kan een effect hebben op de botgezondheid, aldus de onderzoekers.

De subgroep analyses suggereerden dat mensen boven de 50 jaar een groter effect ondervinden van een veganistische voeding op de botmineraaldichtheid. Dit wordt door de onderzoekers verklaart doordat botmineraaldichtheid afneemt bij het ouder worden en het kan zijn dat deze populatie al een langere tijd veganistisch eet wat het effect kan versterken. De subgroep analyse liet ook de suggestie zien dat het effect van een veganistische voeding op de botmineraaldichtheid groter is in Westerse mensen dan in Aziatische mensen. Een mogelijke verklaring wordt door de onderzoekers benoemd: Aziaten hebben over het algemeen kortere, maar dikkere en dichtere botten dan Westerse mensen. Hierdoor is het mogelijk dat de voeding een groter effect heeft op de botmineraaldichtheid van Westerse mensen in vergelijking met Aziatische mensen. Ook verschilt het voedingspatroon tussen Aziatische en Westerse mensen, wat als een mogelijke tweede verklaring wordt genoemd door de onderzoekers.

Leefstijl en voeding

Diverse leefstijlfactoren zoals beweging, gewicht, alcoholgebruik, medicijngebruik en voeding hebben invloed op de botgezondheid (1-2). Dit wordt ook benoemd door Iguacel et al. (2018). Het is volgens de onderzoekers mogelijk dat associaties in de meta-analyse tussen voeding en botmineraaldichtheid beïnvloed zijn door leefstijlfactoren. Zo benoemen ze dat vegetariërs en veganisten doorgaans gezonder gedrag vertonen, zoals meer bewegen, minder roken en minder alcohol en cafeïne gebruiken dan mensen met een voeding zonder beperkingen.

Het is bovendien bekend dat onder andere eiwit, calcium, vitamine D en fosfor een bijdrage leveren aan de instandhouding van de botmassa. De onderzoekers benoemen daarom ook dat de kwaliteit van een voeding een belangrijke factor kan zijn die een effect heeft op de bevindingen in de meta-analyse. Slechts één van de 20 studies neemt dit in beschouwing. In deze studie leverde de veganistische voeding voldoende voedingsstoffen conform de voedingsaanbevelingen. Daarom werd er geen verschil gevonden tussen een voeding met dierlijke producten en een vegetarische of veganistische voeding. Het is daarom volgens de onderzoekers belangrijk dat zowel een vegetarische als veganistische voeding op de juiste manier gepland wordt en voorziet in voldoende voedingsstoffen.

Lees meer: