Eiwitten en beweging zijn een krachtige combinatie voor fragiele ouderen

Interview met Michael Tieland

Eiwitten en beweging zijn een krachtige combinatie voor fragiele ouderen

Een combinatie van krachttraining en eiwitsuppletie is de ultieme prikkel voor spiergroei bij ouderen. Dit blijkt uit het ProMuscle onderzoek, dat voedingswetenschapper Michael Tieland van Wageningen Universiteit uitvoerde onder de vlag van Top Institute Food and Nutrition (TIFN).

De spierkracht nam met maar liefst 40% toe door krachttraining en in combinatie met eiwitsuppletie nam ook de spiermassa toe. We vroegen Tieland zelf naar de details.

Ouderen aan de fitnessapparaten? Iedereen verklaarde Tieland voor gek toen hij een onderzoek wilde opstarten naar het effect van krachttraining en eiwitten bij fragiele ouderen. Maar deze promovendus aan Wageningen Universiteit en voormalige fitnessinstructeur slaagde hierin glansrijk. ‘Het doel van de ProMuscle studie was het behouden of zelfs vergroten van de spiermassa bij ouderen’, vertelt Tieland. In eerder onderzoek heeft hij de dagelijkse eiwitinname onderzocht en daaruit bleek dat ouderen vooral bij ontbijt en lunch weinig eiwitten binnenkrijgen; minder dan 15 gram per maaltijd. Tieland: ‘De belangrijkste prikkel voor het aanmaken van spiermassa is beweging. Maar dan er moeten wel voldoende eiwitten voorhanden zijn. De combinatie van beweging en eiwitten zorgt voor een verhoogde eiwitsynthese waardoor spieren worden aangemaakt.’

Beter fysiek functioneren door eiwitsuppletie

Eerder onderzoek lijkt te suggereren dat bij ouderen een inname van 25 gram eiwit per maandtijdmoment nodig is voor een maximale synthese van spiereiwit. Met dat gegeven in het achterhoofd, heeft Tieland een interventiestudie uitgevoerd onder 65 fragiele ouderen tussen 65 en 97 jaar. In deze studie is het effect gemeten van eiwitsuppletie op spiermassa, spierkracht en fysiek functioneren. De deelnemers kregen een half jaar lang een placebo of twee keer per dag suppletie van 15 gram eiwit; bij het ontbijt en de lunch. Tieland: ‘We vonden geen effect van eiwit op spiermassa, maar wel heel duidelijk op fysiek functioneren. De deelnemers in de eiwitsuppletiegroep ging zeer duidelijk vooruit; ze hadden een betere balans, konden beter lopen en opstaan van een stoel. Dit soort effecten zouden wellicht het verschil kunnen maken tussen zelfstandig thuis kunnen blijven wonen of opgenomen moeten worden in een instelling.’

Toename spiermassa door beweging én eiwit

In een tweede interventiestudie is dezelfde opzet herhaald in een groep van 62 fragiele ouderen, maar dan in combinatie met krachttraining; zowel in de interventiegroep als in de placebogroep. Deelnemers werden twee keer per week thuis opgehaald door vrijwilligers om onder begeleiding een uur krachttraining te doen aan Wageningen Universiteit. ‘De resultaten zijn gigantisch’, aldus Tieland. ‘Door beweging namen spierkracht en fysiek functioneren toe, zowel in de placebogroep als in de eiwitsuppletiegroep. Zo was de spierkracht na 6 maanden met 40% toegenomen in beide groepen.’ Eiwitsuppletie was echter nodig om de spiermassa te vergroten. Tieland: ‘De combinatie van beweging en eiwitsuppletie ging gepaard met een significante toename van de spiermassa.’ Deze effecten bleken niet alleen uit metingen, het was ook te merken aan de deelnemers. Tieland: ‘Veel van de fragiele ouderen in de studie hadden een stok of rollator nodig om te lopen. Een 95-jarige man die altijd met een stok liep, probeerde ook een paar keer zonder stok te lopen en dat ging vaak goed. En verschillende deelnemers wilden niet meer de bus in geholpen worden omdat ze het vertrouwen hadden gekregen dat zelfstandig te kunnen.’

Eiwitaanbeveling omhoog

Volgens Tieland zou de eiwitaanbeveling voor 65-plussers omhoog moeten. Tieland: ‘Nu geldt voor een 75-jarige dezelfde aanbeveling als voor een 19-jarige: 0,8 gram eiwit per kg lichaamsgewicht. Maar er komt steeds meer bewijs dat een hogere eiwitinname goed is voor de spiermassa van ouderen. Voor behoud van spiermassa zou de aanbeveling voor 65-plussers omhoog moeten naar 1,0 gram eiwit per kg lichaamsgewicht of zelfs hoger. Vaak wordt gedacht dat veel eiwitten niet goed zijn voor de nieren, maar in onze studie zagen we geen verslechtering van de nierfunctie.’ Maakt het soort eiwit nog uit? Tieland: ‘Voor de spiermassa is het belangrijk dat het gaat om hoogwaardige eiwitten, rijk aan essentiële aminozuren. Denk aan zuivel, eieren, vlees, vis en soja. In het onderzoek zijn zuiveleiwitten gebruikt, geleverd door FrieslandCampina.’ Niet alleen het soort eiwit, ook de timing is belangrijk. Tieland: ‘Ideaal lijkt een verdeling over de dag van 3 maaltijden met ieder 25 gram eiwit. Met de warme maaltijd zit het vaak wel goed, maar ouderen zouden wel een extra schaaltje kwark of ander product met veel eiwitten kunnen nemen bij het ontbijt en de lunch.’