Nieuw review rond melk en botgezondheid

Melk is een natuurlijke bron van eiwitten, vitamine B2 en B12, calcium, fosfor, kalium en jodium. Eiwitten, calcium en fosfor zijn enkele van de vele voedingsstoffen die een rol spelen bij het behoud van de botmassa. Het review onderzoek door Van den Heuvel en Steijns (2018) verschaft een wetenschappelijk overzicht van het onderwerp ‘melk en botgezondheid’.

Samenvatting | Van den Heuvel en Steijns (2018) concluderen dat zuivelproducten, al dan niet verrijkt met vitamine D, een positief effect kunnen hebben op de botmineralisatie bij kinderen en volwassenen die weinig calcium binnenkrijgen. Toch zijn er verschillende domeinen waar meer onderzoek naar nodig is. Zo is er nog te weinig bekend over de relatie tussen zuivelconsumptie bij kinderen en botgezondheid op latere leeftijd, de resultaten bij andere bevolkingsgroepen dan westerse en Chinese vrouwen, en het belang van overige zuivelproducten naast melk voor de botgezondheid.

Onze botten bestaan uit een eiwitmatrix gevuld met calciumfosfaat en andere mineralen, zoals natrium, magnesium, kalium en zink. Bot is levend weefsel dat continu wordt afgebroken en opgebouwd. De piekbotmassa of de maximale hoeveelheid botmassa die men opbouwt, wordt over het algemeen rond de leeftijd van dertig jaar bereikt. Hoewel 60 tot 80% van de piekbotmassa erfelijk bepaald is, spelen ook andere factoren zoals beweging, de inname van vitamine D en gezonde voeding een rol in de ontwikkeling en het behoud van de botmassa.

Melk bevat van nature verschillende voedingsstoffen, zoals eiwitten, calcium en fosfor. Kaas voorziet ons lichaam naast deze voedingsstoffen ook van vitamine K en zink, stoffen die bijdragen aan het behoud van de botmassa. Een wereldwijd vergelijkend onderzoek heeft echter aangetoond dat de calciuminname tussen de verschillende regio’s varieert en in een groot deel van de Aziatische landen zelfs minder dan 500 mg/dag bedraagt.

Nieuw review rond melk en botgezondheid

Studie

De onderzoekers Van den Heuvel en Steijns baseerden zich uitsluitend op systematische onderzoeken en meta-analyses over gerandomiseerde gecontroleerde proeven in het geval van botmineralisatie en prospectieve studies in het geval van het fractuurrisico. Met andere woorden: hoogwaardige wetenschappelijke onderzoeken die zijn opgenomen in Scopus en/of Pubmed. Alleen studies in het Engels werden meegenomen.

De inclusiecriteria voor de proefpersonen binnen de studiepopulatie van dit review waren een goede gezondheid en een leeftijd van ten minste één jaar. De minimale onderzoeksduur van een interventie gericht op een hogere BMD (botmineraaldichtheid) of BMC (botmineraalinhoud) bedroeg twee jaar voor studies met volwassenen en één jaar voor die met kinderen.

Resultaten

Voor deze review bekeken de onderzoekers in totaal 6 meta-analyses en 2 systematische onderzoeken van 33 gerandomiseerde gecontroleerde proeven, 25 prospectieve studies en 3 individuele prospectieve studies.

Zuivelconsumptie en botgezondheid bij kinderen en adolescenten

Het review laat zien dat de consumptie van gewone zuivel en zuivel verrijkt met calcium en/of vitamine D de BMC in één jaar tijd met 45-50 gram deed stijgen. Deze bevinding kwam ook naar voren in twee meta-analyses met Chinese en westerse meisjes die per dag minder dan 750 mg calcium consumeerden. De toename van de BMC ten gevolge van de zuivelinname is vergelijkbaar met het effect van lichaamsbeweging. Door lichaamsbeweging stijgt de BMC in twee jaar tijd met 117 gram en draagt het bij sportieve jongens en meisjes bij aan de opbouw van de piekbotmassa (Bailey et al., 1999).

Zuivelconsumptie en botgezondheid bij volwassenen

Calcium en de opname van ijzer

Een meta-analyse die in het kader van deze review werd bekeken, heeft aangetoond dat de BMD van westerse vrouwen over een periode van twee jaar met 0,7 tot 1,8% toenam als ze meer zuivel, al dan niet verrijkt met vitamine D, consumeerden. De BMD werd gemeten op verschillende plaatsen in het lichaam, o.a. in de lenden en het bovenbeen. Deze stijging in BMD bedraagt ongeveer 1/5 van het effect dat door middel van medicijnen kan worden bereikt. Toch is de toename in BMD door zuivelconsumptie significant indien we de vergelijking maken met de daling van de BMD door veroudering. Die bedraagt rond 1 tot 2% per jaar. Wat de BMD in de lendenwervels betreft, lijkt het er op basis van een aantal vergelijkingen op dat de stijging losstaat van de calciuminname via de voeding. Voor andere plaatsen waar de BMD wordt gemeten, kon dit niet worden nagegaan en is dus verder onderzoek nodig.

Zuivelproducten versus calciumsupplementen

Op dit gebied is nog veel onderzoek gewenst. Momenteel wordt namelijk slechts in één meta-analyse een directe vergelijking gemaakt tussen het effect van zuivelproducten en die van calciumsupplementen. Deze meta-analyse geeft aan dat beide een vergelijkbare uitwerking op de BMD hebben. Belangrijke kanttekening hierbij is wel dat slechts twee op de tien patiënten de therapie van calcium- en vitamine D-supplementen trouw blijven volgen.

Belangrijkste punten

  • Melk is een natuurlijke bron van eiwitten, vitamine B2 en B12, calcium, fosfor, kalium en jodium.
  • Calcium, vitamine D en eiwitten dragen bij aan het behoud botten bij volwassenen en ouderen (International Osteoporosis Foundation, 2011).
  • Lichaamsbeweging kan de piekbotmassa in twee jaar tijd met 117 gram doen toenemen (Bailey et al., 1999). Evenzo kan het drinken van melk de botmineraalinhoud (BMC) bij kinderen in twee jaar tijd met 90 tot 100 gram doen stijgen (Van den Heuvel et al., 2018). Dit kwam naar voor uit in totaal negentien gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken. Hierbij bleek het effect in veertien studies gunstig en in vijf studies neutraal.
  • Een lichte stijging van de BMC bij kinderen kan een significante impact op de botgezondheid hebben. Zo leidt een toename van 10% in piekbotmassa tot 50% minder risico op fracturen op latere leeftijd (Bonjour et al., 2009).