Eiwitrijke voeding en krachttraining bij ouderen

Een ProMuscle pilotstudie

Ouderen positief over eiwitrijke voeding en krachttraining in ProMuscle pilotstudieEen eiwitrijk voedingspatroon in combinatie met krachttraining verhoogt de spiermassa en spierkracht bij fragiele ouderen. Dit blijkt uit eerder klinisch onderzoek van Michael Tieland en Lisette de Groot. Binnen de ProMuscle pilotstudie onderzochten Annemien Haveman en Ellen van Dongen (Wageningen University) samen met Zorggroep Noordwest-Veluwe of deze interventie ook werkt in een normale thuissituatie.

Eiwit

Tijdens de ProMuscle pilotstudie werd het huidig voedingspatroon van ouderen zodanig aangepast dat alle hoofdmaaltijden minimaal 25 gram eiwit bevatte. “Dit is belangrijk omdat bij het ontbijt en de lunch de eiwitinname vaak lager was dan 25 gram. De avondmaaltijd van de ouderen in de pilot bevatte vaak al meer dan 25 gram eiwit”, aldus Ellen van Dongen, PhD kandidaat bij de Wageningen University. Deze aanpassing in de voeding werd gedaan onder begeleiding van een diëtist. Van Dongen coördineerde samen met Annemien Haveman, onderzoeker bij de Wageningen University en werkzaam bij Academische werkplaats AGORA, de ProMuscle pilotstudie. Tijdens deze studie werden 23 ouderen tussen de 65-87 jaar (gem. 74 jaar) voor 12 weken gevolgd en werd naast een verhoging van de eiwitinname ook twee keer per week krachttraining uitgevoerd. De pilotstudie werd uitgevoerd in samenwerking met Zorggroep Noordwest-Veluwe.

Haveman: “Ouderen hebben per eetmoment een eiwitinname van minimaal 25 gram nodig om de spiereiwitsynthese op gang te brengen”.

Om de eiwitinname te verhogen tot 25 gram werd bijvoorbeeld magere kwark aanbevolen in plaats van yoghurt. Of de diëtist adviseerde een eiwitrijke yoghurtdrank of een boterham met kaas in plaats van zoet beleg te eten. “De diëtist binnen de pilotstudie koppelde terug dat de aanpassing in het voedingspatroon voor de ouderen goed te doen was. De ouderen stonden open om de eiwitrijke producten aan hun voedingspatroon toe te voegen of om te kiezen voor een eiwitrijker product dan voorheen. Ook producten die de ouderen niet kenden – zoals Griekse yoghurt – werden positief ervaren. Wanneer de ouderen het eiwitrijke product lekker vonden en waardeerden, was het al snel een gewoonte het product te nemen”, aldus Van Dongen.

Krachtraining

Twee keer per week deden de ouderen aan progressieve krachttraining. Onder begeleiding van een fysiotherapeut werd de intensiteit van de training per persoon bepaald bij de start van de pilot. “Gedurende 12 weken werd de intensiteit van de training verhoogd. Aan het einde van de pilot ervoeren de ouderen dan ook een verhoogde spierkracht”, vertelt van Dongen. Bovendien hadden de trainingen voor de ouderen een belangrijke sociale component en zagen ze dat het trainingsprogramma op maat was gemaakt. Dit zijn volgens van Dongen twee belangrijke redenen voor de goede beoordeling van de pilot.

De ProMuscle pilotstudie is een vervolg op het onderzoek van Michael Tieland en Lisette de Groot, dat liet zien dat een eiwitrijk voedingspatroon in combinatie met krachttraining de spiermassa en spierkracht verhoogt bij fragiele ouderen. Tieland’s onderzoek is uitgevoerd in een klinische gecontroleerde setting. Bij de ProMuscle pilotstudie is onderzocht of deze resultaten ook behaald kunnen worden in de thuissituatie van ouderen.

Relevant

Veroudering gaat vaak samen met een verlies aan spiermassa. ”Door het overheidsbeleid blijven ouderen steeds langer thuis wonen. Met deze interventie probeer je als onderzoeker en gezondheidszorgprofessional de ouderen in staat te stellen dit ook op een goede manier met een voldoende kwaliteit van leven te doen. Door een kleine verbetering in hun fysiek functioneren, kun je dit al bereiken. Zelfstandig uit een stoel kunnen opstaan is al iets groots voor fragiele ouderen”, aldus Haveman.

Van Dongen: “Ouderen in de pilot zijn ook realistisch. Een oudere mevrouw zei tegen mij: “Ik begrijp dat ik geen marathon meer kan lopen, maar als ik wat verder kan lopen is het voor mij al winst”.

Toekomst

Voor vervolgonderzoek noemt Haveman een belangrijk aandachtspunt: “Na afloop van de pilot bleken 14 ouderen tijdens de studie in gewicht te zijn toegenomen. Gemiddeld 900 gram ten opzichte van het gewicht bij de start van de pilot”. Het is daarom volgens Haveman belangrijk om bij het voedingsadvies de gevolgen voor het gewicht van de deelnemer in de gaten te houden. En het voedingsadvies aan te passen wanneer dit nodig is.

Haveman en van Dongen hebben bovendien goed nieuws. Vanaf eind 2016 wordt er een grootschalig vervolg gegeven aan de ProMuscle pilotstudie. “We hopen dit jaar nog met een brede effectstudie in 5 gemeenten in Gelderland te kunnen starten. Ook de Zorggroep Noordwest-Veluwe is hierbij natuurlijk weer aangesloten. Met deze opschaling verwachten we nog beter inzicht te krijgen in het effect van de interventie in verschillende praktijksettings”, aldus Haveman. Want van Dongen legt uit dat het door methodologische redenen lastig is om uit deze pilotstudie harde conclusies te trekken: In de ProMuscle pilotstudie was geen controlegroep en dit maakt het meten van effectiviteit lastig. Maar door de leerpunten uit de pilotstudie kunnen we deze grotere effectstudie nog beter uitvoeren en bepalen of de interventie effectief is in de praktijk”.

De ProMuscle pilotstudie is een vervolg in de praktijk op het klinisch onderzoek uitgevoerd door Michael Tieland. Zijn onderzoek liet zien dat in een goed gecontroleerde studie (dubbelblind met placebo) onder 62 fragiele ouderen de combinatie van eiwitrijke voeding én krachttraining het meest effectief is om de spierkracht, spiermassa en fysiek functioneren te verbeteren. Michael Tieland presenteerde deze en andere resultaten ook tijdens het Congres ‘Sport & Voeding’ op 20 november 2015 te Papendal.