Overgewicht bij kinderen: de rol van het ontbijt

Overgewicht bij kinderen komt steeds vaker voor en vormt wereldwijd een groot volksgezondheidsprobleem. Bij het ontstaan van overgewicht zijn verschillende factoren betrokken, bijvoorbeeld geboortegewicht, erfelijke factoren en sociaaleconomische factoren. Daarnaast spelen voeding en eetgewoontes een rol, waaronder ontbijten.
  • Overgewicht bij kinderen komt steeds vaker voor en vormt een groot volksgezondheidsprobleem. Bij het ontstaan van overgewicht speelt eetgedrag een rol.
  • Uit de systematische review van Monzani et. al (1) blijkt dat kinderen en adolescenten die het ontbijt overslaan vaker overgewicht of obesitas hebben.
  • Een mogelijke verklaring hiervoor is dat kinderen die het ontbijt overslaan over het algemeen een ongezonder eetpatroon hebben dan kinderen die wel ontbijten.

Verschillende observationele onderzoeken hebben een positief verband gevonden tussen het overslaan van het ontbijt en overgewicht bij kinderen. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat kinderen die ontbijten vaker een gezonder eetpatroon hebben in vergelijking met kinderen die niet ontbijten. De systematische review van Monzani et. al (1) geeft een overzicht van studies in de afgelopen 10 jaar die gekeken hebben naar het verband tussen het overslaan van het ontbijt en overgewicht bij kinderen en adolescenten. Ook heeft de review studies meegenomen die hebben gekeken naar het verband tussen het overslaan van het ontbijt en cardiometabole risicofactoren, zoals bijvoorbeeld hoge bloeddruk. Dit artikel is een samenvatting van de review van Monzani et. al (1).

Hoe is het onderzoek uitgevoerd?

In totaal zijn in de review 39 observationele onderzoeken meegenomen die hebben gekeken naar het verband tussen het overslaan van het ontbijt en ten minste één van de volgende uitkomsten: gewicht, overgewicht en obesitas, metabool syndroom, hoge bloeddruk, cholesterol waardes, glucose waardes, diabetes type 2, insuline resistentie en urinezuur. De deelnemers van de studies waren gemiddeld tussen de leeftijd van 2 en 18 jaar.

Resultaten

Van de 39 onderzoeken hebben er 37 gekeken naar het verband tussen het overslaan van ontbijt en overgewicht of obesitas, waarvan de meeste studies een cross-sectioneel ontwerp hadden.

Hoe vaak kinderen het ontbijt oversloegen varieerde sterk tussen de studies: van 1% van de kinderen tot 75%. Dit verschil komt mede omdat elke studie een andere definitie gebruikte voor het overslaan van het ontbijt. Bijna alle studies concludeerden dat het overslaan van het ontbijt in verband staat met een hoger risico op of een hogere prevalentie van overgewicht of obesitas. Slechts 7 studies vonden geen verband of vonden het verband alleen in bepaalde (leeftijds)groepen.

Daarnaast hebben in totaal 6 cross-sectionele studies gekeken naar het verband tussen het overslaan van ontbijt en verschillende indicatoren van metabole gezondheid: hoge bloeddruk (3 studies), cholesterol (4 studies), insuline resistentie (3 studies) en metabool syndroom (5 studies). Van de 3 studies die gekeken hebben naar het verband tussen het overslaan van het ontbijt en hoge bloeddruk, vonden er 2 dat kinderen die het ontbijt oversloegen vaker een hogere bloeddruk hadden. Daarnaast was er in 2 van de 3 studies een hogere prevalentie van insuline resistentie gevonden bij kinderen die het ontbijt oversloegen. Van de studies die naar cholesterol waardes hebben gekeken, vonden twee studies lagere HDL cholesterol waardes en hogere totaal cholesterol en LDL cholesterol waardes bij kinderen die het ontbijt oversloegen. Eén studie vond ook een verhoogd triglyceride gehalte bij deze kinderen. Ten slotte vonden alle vijf studies dat het overslaan van ontbijt geassocieerd is met een hogere prevalentie van metabool syndroom.

Discussie

Er is to nu toe nog geen verklaring waarom het overslaan van ontbijt is geassocieerd met overgewicht. De studies die zijn meegenomen in de review zijn observationele onderzoeken. Dit soort onderzoek kan geen oorzakelijk verband aantonen. Daarnaast corrigeerden slechts een paar studies in de statische analyse voor andere factoren die mogelijk in verband staan met het overslaan van ontbijt en overgewicht (confounders). Hierdoor is het niet duidelijk of het overslaan van het ontbijt in direct verband staat met overgewicht, of dat andere factoren een rol spelen. Wel is uit een aantal studies gebleken dat kinderen die regelmatig ontbijten over het algemeen een gezonder eetpatroon hebben met hogere innames van voedingsmiddelen en voedingsstoffen zoals fruit, zuivel en vezels. Kinderen die het ontbijt overslaan hebben daarentegen vaker een ongezonder eetpatroon met meer calorierijk voedsel. Daarnaast is de associatie tussen het overslaan van ontbijt en overgewicht voornamelijk gevonden bij adolescenten: een aantal studies kon het verband niet vinden bij (jonge) kinderen. De auteurs suggereren dat een verstoord bioritme een rol kan spelen bij de gewichtsbalans. Een verstoord bioritme komt mogelijk vaker voor bij adolescenten, wat kan verklaren waarom het verband duidelijker is aangetoond in deze groep.

Conclusie

Uit de resultaten van deze review concluderen de auteurs dat er bewijs is dat kinderen en adolescenten die het ontbijt overslaan een hoger risico hebben om overgewicht of obesitas te hebben of te ontwikkelen. Daarnaast lijkt er een verband te zijn tussen het overslaan van ontbijt en metabool syndroom, maar het bewijs hiervoor is nog klein. Het overslaan van het ontbijt is mogelijk een marker van ongezond eetgedrag dat overgewicht en obesitas in de hand werkt.

Referentie

  1. Monzani, A., Ricotti, R., Caputo, M., Solito, A., Archero, F., Bellone, S., & Prodam, F. (2019). A Systematic Review of the Association of Skipping Breakfast with Weight and Cardiometabolic Risk Factors in Children and Adolescents. What Should We Better Investigate in the Future? Nutrients11(2), 387