Rol van voeding en probiotica bij chronische darmontsteking en prikkelbare darm syndroom

Op het jaarlijkse symposium van de Nederlandse Zuivel Organisatie, 28 maart 2019, spraken verschillende experts over darmgezondheid. Eén van de sprekers was Ben Witteman, maag- darm- en leverarts in ziekenhuis Gelderse Vallei, Ede. Hij sprak onder andere over de rol van voeding en probiotica bij chronische darmontsteking (colitis ulcerosa & ziekte van Crohn) en prikkelbare darm syndroom. Dit artikel is een korte samenvatting van zijn presentatie.

Rol van voeding en probiotica bij chronische darmontsteking en prikkelbare darm syndroomChronische darmontsteking wordt gekenmerkt door ontstekingen die kunnen voorkomen in het gehele spijsverteringskanaal (ziekte van Crohn) of in de dikke darm (colitis ulcerosa) (1). Bij prikkelbare darmsyndroom komen geen ontstekingen voor, maar is de functie van het maag-darmkanaal verstoort. De zenuwen in de darm zijn extra gevoelig, waardoor de darm te veel of juist te weinig bewegingen maakt. Dit veroorzaakt klachten (1).

Patiëntenvisie rol van voeding

In ziekenhuis Gelderse Vallei is onder bijna 300 patiënten met chronische darmontsteking onderzoek gedaan naar de visie van patiënten op de rol van voeding bij de beheersing van klachten (2). Hieruit is gebleken dat het dieet wordt beschouwd als een belangrijk middel om buikklachten onder controle te houden (2). Van de patiënten was 62% succesvol in het beheersen van buikklachten door aanpassingen in het dieet, en 59% vond aanpassingen in het dieet net zo effectief als medicatie. Onder de patiënten had het vermijden van bepaalde voedingsmiddelen (77%) de voorkeur boven het eten van gezondheid bevorderende voedingsmiddelen (57%). 68% van de patiënten met chronische darmontsteking gebruikt voedingssupplementen. Daarnaast kwam uit het onderzoek dat 81% van de patiënten hun kennis over voeding zelf verkrijgt, in plaats van via een diëtist (2).

Voedings- en leefstijladviezen bij chronische darmontsteking

Het algemene advies aan patiënten met chronische darmontsteking is om gezond te eten, volgens de Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad. Als aanvulling hierop geeft Ben Witteman een aantal tips die door patiënten kunnen worden uitgeprobeerd:

  • Vervang sterk bewerkt voedsel of fastfood door gezonder en minder bewerkt eten met groenten
  • Eet minder rood vlees, vervang dit door vegetarische alternatieven en vis
  • Vervang boter door olie
  • Probeer bij een vezelarm dieet een vezelrijk dieet
  • Het FODMAP-beperkte dieet (onder begeleiding van een diëtist)
  • Drink in plaats van vruchtensap groene thee of tomatensap
  • Neem in plaats van snoep meer fruit, noten en zuidvruchten
  • Vervang melkproducten door gefermenteerde melkproducten
  • Stop met roken, probeer meer te bewegen en naar buiten te gaan

Gebruik van probiotica

Probiotica kunnen het darm microbioom mogelijk positief beïnvloeden. Het darm microbioom bevind zich vooral in de dikke darm en in mindere mate in de dunne darm en maag. De samenstelling van dit microbioom verschilt sterk van persoon tot persoon, en wordt beïnvloed door verschillende factoren, bijvoorbeeld voeding, beweging, ouder worden en ziekte. Ook antibiotica, geboortemethode (keizersnede of natuurlijke bevalling) en borstvoeding hebben invloed.

Uit een systematische review uit 2014 bleek dat veel studies een positief effect vonden van het gebruik van probiotica bij colitis ulcerosa (3). Daarentegen is er weinig bewijs voor het gebruik van probiotica bij de ziekte van Crohn, omdat de resultaten uit studies wisselend zijn (3).

Een andere systematische review uit 2013 heeft gekeken naar de werking van probiotica bij prikkelbare darm syndroom (4). Hieruit blijkt er bewijs dat probiotica kunnen zorgen voor een afname van algemene klachten en buikpijn bij sommige patiënten. Dit werd ook geconcludeerd in een update van dit onderzoek uit 2018 (5).

Ben Witteman geeft aan dat in de praktijk het effect van probiotica wisselend en persoonsgebonden is. Het gebruik van probiotica zou niet schadelijk zijn. Daarnaast is het gebruik meestal niet nodig als de ziekte al in remissie is.

Referenties

  1. Maag Lever Darm Stichting, 2019. Geraadpleegd van: www.mlds.nl
  2. De Vries, J. H., Dijkhuizen, M., Tap, P., & Witteman, B. J. (2019). Patient’s Dietary Beliefs and Behaviours in Inflammatory Bowel Disease. Digestive Diseases, 37(2), 131-139.
  3. Ghouri, Y. A., Richards, D. M., Rahimi, E. F., Krill, J. T., Jelinek, K. A., & DuPont, A. W. (2014). Systematic review of randomized controlled trials of probiotics, prebiotics, and synbiotics in inflammatory bowel disease. Clinical and experimental gastroenterology7, 473.
  4. Hungin, A. P. S., Mulligan, C., Pot, B., Whorwell, P., Agréus, L., Fracasso, P., … & Winchester, C. (2013). Systematic review: probiotics in the management of lower gastrointestinal symptoms in clinical practice–an evidence‐based international guide. Alimentary pharmacology & therapeutics38(8), 864-886.
  5. Hungin, A. P. S., Mitchell, C. R., Whorwell, P., Mulligan, C., Cole, O., Agréus, L., … & Seifert, B. (2018). Systematic review: probiotics in the management of lower gastrointestinal symptoms–an updated evidence‐based international consensus. Alimentary pharmacology & therapeutics47(8), 1054-1070.