Vitamine D en gecombineerde suppletie met calcium

Vitamine D draagt bij tot de opname van calcium en het behoud van normale botten, helpt het lichaam om calcium en fosfor te gebruiken en draagt bij aan normale bloedcalciumspiegels. Vitamine D draagt ook bij tot andere functies zoals de instandhouding van een normale spierfunctie, tanden en de normale werking van het immuunsysteem. In deze review onderzoeken Wimalawansa et al. (2018) de functie van vitamine D en vitamine D-suppletie in uiteenlopende populaties (1).

Samenvatting | Zowel het Institute of Medicine (IOM) als de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) adviseert een dagelijkse vitamine D-dosis van 15 mcg (600IE) voor volwassenen (2,3). De Nederlandse Gezondheidsraad adviseert 10 mcg  (9). Volgens de review van Wimalawanse et al. (2018), hebben populaties die weinig blootgesteld worden aan de zon en die dus weinig vitamine D aanmaken, mogelijk vitamine D suppletie nodig, omdat ze mogelijk te weinig vitamine D uit de voeding halen.  De review bracht aan het licht dat 1000-2000 IE/dag vitamine D, naast een adequate calciuminname, nodig kan zijn om serumwaarden van 25(OH)D boven 75 nmol/L te behouden (1). Voor personen met een hoog risico kunnen vitamine D-hoeveelheden tot 4.000 IE/dag aanbevolen zijn.

Volgens de EFSA bedraagt de normale vitamine D-streefwaarde in het serum ongeveer 50 nmol/l (3). Het IOM adviseert serumconcentraties van 30-50 nmol/l voor vitamine D aangezien dat deze waarde een maximale calciumabsorptie ondersteunt (2,9). In de review van Wimalawansa et al. (2018) definieerden de onderzoekers een normale serumconcentratie als 75 nmol/l. Ze merkten op dat er discussie over deze waarde is (1). Ze benoemden ook dat tieners, zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven en ook personen met bepaalde ziekten hogere vitamine D-concentraties nodig hebben. In de review gebruikten de onderzoekers het bereik van 40-75 nmol/l voor vitamine D-insufficiëntie en ≤39 nmol/l voor vitamine D-deficiëntie.

Vitamine D-tekort en de rol van suppletie

Vitamine D-tekorten aanvullen is eenvoudig en kosteneffectief (1). Veilige en regelmatige blootstelling aan de zon is de beste manier om toereikende vitamine D-concentraties te bereiken. Slechts een beperkt aantal voedingsmiddelen bevat van nature voldoende grote hoeveelheden vitamine D. Enkele voorbeelden zijn vette vis en aan de zon blootgestelde champignons (3).

Volgens Wimawalansa et al (2018), kunnen sommige personen baat hebben bij vitamine D-suppletie (1). Denk aan personen die te weinig zon kunnen opzoeken als gevolg van opname in een instelling (bijv. verzorgingstehuizen, gevangenissen), personen die niet in staat zijn op een efficiënte manier vitamine D in de huid aan te maken en die lijden aan aandoeningen die een verminderde intestinale absorptie of een verhoogd katabolisme van vitamine D veroorzaken. Verder schreven de onderzoekers dat ook personen die snel gewicht hebben verloren als gevolg van natuurlijke oorzaken of secundair aan een maagverkleining, personen die anti-epileptica of antiretrovirale geneesmiddelen nemen, mensen die in noordelijke of zuidelijke streken leven tijdens de wintermaanden, personen met een donkerdere huid en personen die de zon mijden, baat kunnen hebben bij vitamine D-suppletie.

Het rapport van het Institute of Medicine (IOM) over vitamine D suggereert dat doses van 600 IE/dag volstaan om 25(OH)D-serumconcentraties tot 50 nmol/l te bereiken bij gezonde personen met een minimale blootstelling aan de zon (2). Volgens veel studies daarentegen is minstens 75 nmol/l noodzakelijk voor de gezondheid (1). Om een serumconcentratie van 75 nmol/l te verkrijgen, is suppletie met doses tussen 1.000 en 2.000 IE/dag nodig (1).

Risico op toxiciteit

Wimalawansa et al. (2018) schreven dat een suppletiedosis van 5.000 IE/dag beschouwd wordt als de veilige dagelijkse bovengrens voor suppletie (1). Het risico op toxiciteit is zeer gering wanneer de vitamine D-dosis van het supplement lager is dan 5.000 IE/dag. Omdat het opletten blijft voor toxiciteit adviseren zij om 25(OH)D-serumconcentraties tussen 75-125 nmol/l te handhaven en niet boven 150 nmol/l te gaan. In hun conclusie vermeldden de onderzoekers dat gematigdheid geboden is voor calcium en vitamine D suppletie. Voor vitamine D echter, merkten de onderzoekers op dat hogere concentraties van 1.000-4.000 IE nodig kunnen zijn. Dit bereik is veel hoger dan wat de nationale of internationale organisaties adviseren.

Conclusie van Wimalawansa et al. (2018)

Veilige blootstelling aan de zon is de beste manier om optimale vitamine D-concentraties te bereiken. De auteurs schreven dat suppletie echter noodzakelijk kan zijn voor bepaalde bevolkingsgroepen, zoals personen die in een instelling verblijven of die lijden aan stoornissen gerelateerd aan de aanmaak, absorptie of het katabolisme van vitamine D (1).

Bolland et al. (2018): vitamine D- plus calciumsuppletie

Een andere review over vitamine D, door Bolland et al. (2018), suggereert dat vitamine D-suppletie fracturen of valpartijen niet voorkomt en geen klinisch significante effecten op de botmineraaldichtheid heeft (4). De resultaten waren consistent, ongeacht de vitamine D-dosering. De onderzoekers merkten op dat er weinig rechtvaardiging is om vitamine D-supplementen te gebruiken om de musculoskeletale gezondheid te behouden of verbeteren. Het is echter belangrijk op te merken dat wanneer er voldoende vitamine D aanwezig is, de gunstige effecten van vitamine D-suppletie op de gezondheid van de botten minder of niet zichtbaar zijn (5). In de review van Bolland et al. (2018) werden slechts enkele studies naar vitamine D-deficiëntie opgenomen.

Voor een gunstig effect van vitamine D-suppletie op de botgezondheid moet vitamine D overigens gecombineerd worden met calcium. (6-8) Vijfentwintig procent van de in de review van Bolland et al. (2018) opgenomen studies voorzagen calciumsuppletie naast vitamine D. Maar aangezien de studies werden geanalyseerd op basis van verschillende resultaten is er onvoldoende bewijs om een conclusie te trekken over het effect van gecombineerde calcium- en vitamine D-suppletie.

Referenties

  1. Wimalawansa SJ et al. (2018) Calcium and vitamin D in human health: Hype or real? J Steroid Biochem Mol Biol 2018; 180: 4-14. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29258769
  2. Institute of Medicine, Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D, Food and Nutrition Board, Washington DC. (2011).
  3. European Food Safety Authority (EFSA). (2016) Dietary reference values for vitamin D. Available at: https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2016.4547
  4. Bolland MJ et al. (2018) Effects of vitamin D supplementation on musculoskeletal health: a systematic review, meta-analysis, and trial sequential analysis. Lancet Diabetes Endocrinol 2018; 6(11): 847-858. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30293909
  5. Scragg R. (2018) Emerging Evidence of Thresholds for Beneficial Effects from Vitamin D Supplementation. Nutrients 2018; 10(5): 561. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5986441/
  6. The DIPART (Vitamin D Individual Patient Analysis of Randomized Trials) Group. Patient level pooled analysis of 68 500 patients from seven major vitamin D fracture trials in US and Europe. BMJ 2010; 340: b5463. https://www.bmj.com/content/340/bmj.b5463
  7. Avenell A, Gillespie WJ, Gillespie LD, O’Connell D. Vitamin D and vitamin D analogues for preventing fractures associated with involutional and post-menopausal osteoporosis. Cochrane Database Syst Rev 2009; 15: CD000227. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19370554
  8. Boonen S, Lips P, Bouillon R, Bischoff-Ferrari HA, Vanderschueren D, Haentjens P. Need for additional calcium to reduce the risk of hip fracture with vitamin d supplementation: evidence from a comparative metaanalysis of randomized controlled trials. J Clin Endocrinol Metab 2007; 92: 1415–1423. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17264183
  9. Health Council of the Netherlands. An evaluation of the EFSA’s dietary reference values (DRVs), Part 1. No. 2018/19A, The Hague, September 18, 2018.